Blog

Tussen proza, poëzie en beeld tracht ik iets van de tover in ons leven zichtbaar te maken

03 February

Stuifmeel

Stuifmeel

 
The road is a wondrous place, go with an open heart.
Andrew X. Pham ‘Catfish and Mandala’

In Manzi’s Art Space in Hanoi ontmoet ik de levendige en welbespraakte Maia, een gedeelde interesse in kunst en poëzie geeft het gesprek al snel een persoonlijke wending. Maia vertelt over haar studie in Londen – Engelse taal en cultuur – en Amerika – kunstgeschiedenis. Nu verdiept ze zich in moderne en hedendaagse Vietnamese kunst. We bespreken verschillende in de galerie tentoongestelde kunstenaars en hoe de mix van traditie en ambacht van Vietnam in contact met moderne westerse kunst de hedendaagse kunst in Vietnam een eigen gezicht geeft.

Wanneer ik Maia vertel over mijn verblijf in het Truc Lam Tay Thien klooster in Dai Dinh, blijken we meer dan alleen onze belangstelling voor kunst en poëzie te delen. Hoewel het huidige klooster pas in 2004 gebouwd is dateren de oudste fundamenten, die van de Thien An Pagoda, al uit de tweede eeuw. Enthousiast vertelt Maia dat ze een paar jaar geleden Engelse les heeft mogen geven aan de nonnen daar, als opmaat voor het bezoek van een delegatie uit Bhutan. Vol bewondering toont ze haar respect voor de nonnen en hun zelfverkozen basale leefomstandigheden. Sommige nonnen kiezen zelfs voor een nog eenvoudiger leefstijl in de bossen buiten het uitgestrekte kloosterterrein. Een traditie die ik herken van een eerder verblijf in een Thais bosklooster. Hoe anders zag dat er een week geleden door westerse ogen uit, toen alles gekoppeld werd aan de onmiskenbare achterstand van vrouwen in de Vietnamese maatschappij. Evenals de hedendaagse kunst is ook de werkelijkheid in het klooster veel vormiger dan ik wellicht vermoede. Kunst en werkelijkheid houden me zo voortdurend een spiegel voor waarin ik, nog steeds, vooral mezelf zie. Tijd om de spiegel om te keren, minder ik, meer wij.

In de kloostertuin en om het meer fladderen vlinders in de meest onwaarschijnlijke en telkens wisselende kleuren. Schoonheid in zijn meest kwetsbare vorm. Wanneer ik ze tracht te fotograferen zijn de vlinders telkens net weg. In de Griekse mythologie is de vlinder het zinnebeeld van de ziel, in de Chinese mythologie is zij symbool van liefde. Waar ik mijn ziel of de liefde zoek vind ik haar nooit, zij mij altijd, feilloos. De keuzes die ik in deze herfst mag maken zijn even kleurrijk als de vlinders en veelvormig als de tienduizend dingen om me heen. Zoals mijn ziel en liefde me zonder dwalen altijd vinden, leer ik er in het klooster op vertrouwen dat de juiste keuzes mij ook instinctief gaan vinden. Zo lang ik mijn focus maar hou op de vlinder, haar schoonheid, kwetsbaarheid en telkens wisselende kleuren. Is vertrouwen wellicht het antwoord op de vragen die niemand me stelt?

Kon ik eenmaal toch jouw dans weergeven
In een van het woord bevrijd gedicht,
Eenmaal even vrij en lenig zweven
Als jij in de lucht en in het licht
J. Slauerhoff (1898-1936)
uit: Al dwalend (ongepubliceerde gedichten 1947)
03 January

Herbereken route

Herbereken route

(de schoonheid van het onvoltooide)
the village I finally reach
deeper than the deep
mountains
indeed
the capital
where I used to live
Eihei Dogen (1200 – 1253)

Terwijl vrienden er bij Mondriaan op aandringen dat hij zijn schilderij ‘Victory Boogie Woogie’ in 1944 ook daadwerkelijk zou voltooien, lijkt de kunstenaar zelf aan het eind van zijn leven op een punt aangekomen waar voltooiing en oplossingen niet meer bestaan. De Victory Boogie Woogie is geschilderd in olieverf op canvas en zoals veel van Mondriaans latere werk in de primaire kleuren rood, geel en blauw met verder gebruik van wit, grijs en zwart. Echter in dit werk nuanceert hij de kleuren van licht naar donker wat sterk bijdraagt aan de dynamiek van het beeld. Hij blijft met gekleurd karton en kleine stukjes tape het ontwerp voortdurend bijwerken en herzien en krijgt steeds meer plezier in deze manier van werken waar hij geen concreet einddoel of resultaat meer voor ogen heeft. Zo maakt hij niet één, maar iedere dag een andere Victory Boogie Woogie, een onderzoek in verf, tape, karton, papier op en over elkaar, soms wel zeven lagen dik, een experiment zonder einde. Tot een paar dagen voor zijn dood zal Mondriaan veranderingen blijven aanbrengen, het proces van iets doen waar geen einde aan schijnt te komen boeit hem meer dan een concreet resultaat. Voorvoelde hij wellicht dat in de toekomst zowel in de kunst als in de maatschappij het procesmatige steeds belangrijker zou worden? Is verandering wellicht het centrale thema van zijn oeuvre? Is zijn voorliefde voor muziek en dans iets anders dan zijn liefde voor verandering en beweging? De dynamiek van de door elkaar heen dansende kleuren en opengebroken lijnen verwijzen naar het levensritme waarin alles altijd in verandering is. Dertig jaar daarvoor schreef Mondriaan al in zijn schetsboek dat de “theosofische leer van de evolutie een bepalende factor in de geschiedenis van de kunst was” en is evolutie iets anders dan verandering en per definitie onvoltooid. Vijftig jaar later zal de Nederlandse staat 82 miljoen gulden (37 miljoen euro) voor dit onvoltooide werk betalen.

In de warmte van de middagzon hangt de zoete geur zwaar boven het paarse heideveld. Luid zoemend eisen wilde bijen en hommels hun deel op. De zoete roes schept een helderheid waarin keuzes onontkoombaar worden. Is het de leegte van het veld versus de volheid van mijn gemoed of de volheid van het veld versus de leegte van mijn gemoed. Aan de blauwe hemel vormen ragfijne wolken een lotusbloem waarop de drie schikgodinnen voorbijdrijven. De eerste spint mijn levensdraad, de tweede meet hem af en de derde heeft haar schaar al vast. Het kleed dat ik zelf weef is echter nog lang niet voltooid …

We shall not cease from exploration
And the end of all our exploring
Will be to arrive where we started
And know the place for the first time

T. S. Eliot (1888 – 1965)